Amnesty Marokko werkt aan attitude - Portret van een kleine maar nijvere sectie

De Marokkaanse sectie van Amnesty in Rabat is klein. Met vier mensen doen ze al het werk dat het secretariaat nodig heeft. Van lobby- en campagnewerk over secretariaatswerk tot het werven en motiveren van vrijwilligers. Salah Abdellaoui is tegelijk verantwoordelijk voor de beweging en het uitwerken van de nieuwe campagnes maar hij staat ook de directeur bij in zijn representatiefunctie. Abdellaoui: "in Marokko ligt onze grootste uitdaging in de mensenrechteneducatie."

Amnesty Maroc heeft zo'n 1200 leden, verspreid over het hele land. Maar gezien het thema waarmee Amnesty zich bezighoudt vindt je die leden vooral onder de gestudeerde middenklasse. Er zijn groepen van advocaten, van dokters enz. "Helaas maken mensenrechten nog steeds geen deel uit van de bekommernissen van de mensen die aan de macht zijn in Marokko. Er is een verandering van attitude nodig," zegt Abdellaoui.

De 'niet werken in eigen land'-regel is voor Marokko geen louter principiële kwestie. De overheid wordt nog steeds sterk geassocieerd met de figuur van de koning. En men is overgevoelig voor alles wat zweemt naar kritiek op de monarch. Met de zg. 'wet op het antiterrorisme' die in mei 2003 werd aangenomen kreeg de overheid nog meer armslag om de repressie tegen ongewenste politieke dissidenten op te voeren. In de beste post-11 september traditie geeft de wet een zeer brede en onduidelijke definitie van "terrorisme." De wet verlengt de wettelijke aanhoudingstermijn (de periode dat de gevangene is aangehouden door de veiligheidsdiensten zonder aanklacht of juridische controle) tot 12 dagen in het geval van "terrorisme." Ook is het recht van de gevangene op juridische bijstand ingeperkt, terwijl tijdens deze periode de kans op marteling of slechte behandeling het grootst is. De antiterrorisme wet breidde tenslotte ook het toepassingsgebied uit van de doodstraf.

Voornaamste doelwitten van de nieuwe wet: islamitische integristen of wie daarvan wordt verdacht en natuurlijk de militanten van het zieltogende Polisario-front, Marokko's eigen regionale verzetsbeweging.

Verschillende lokale ngo's volgen de situatie op de voet: AMDH (Association Marocaine des Droits Humains), OMDH (Organisation Marocaine des droits humains) enzovoort. Dat dit niet zonder gevolg blijft bewijst het gebeurde van 1 mei 2007: 7 leden van AMDH werden opgepakt tijdens een manifestatie toen ze slogans scandeerden die kritisch waren voor het koningshuis. Op 5 en 6 juni werden nog eens 10 leden van dezelfde organisatie opgepakt tijdens een sit-in uit solidariteit met de 7 reeds opgepakte mensen. Allemaal riskeren ze verschillende jaren in de gevangenis.

"Dit soort specifieke gevallen worden rechtstreeks door Londen gedaan," zegt Abdellaoui. Wanneer delegaties een onderzoek komen voeren, is dat ook volledig los van de sectie in Rabat. Vaak weten ze op het secretariaat zelfs niet dat ze er zijn. "Wij geven hoogstens de centrale persberichten door aan de nationale pers. En de Marokkaanse overheid weet dat zeer goed, want Amnesty is zeer bekend en gerespecteerd hier." Daarom dat de Marokkaanse sectie wel kan werken rond de grote thema's en internationale campagne's: doodstraf, geweld tegen vrouwen enz. Voor deze laatste campagne haalde de sectie vorig jaar niet minder dan 100.000 handtekeningen op die ze wist af te geven aan de Eerste Minister.

Eén van hun grote projecten in eigen land is de humanisering van het gevangenisregime. Ze hebben een overeenkomst gemaakt met de directeur van het gevangeniswezen. Bedoeling is het geven van vorming aan gevangenisbewakers rond mensenrechten en magistraten. "Een werk op lange termijn," geeft Abdellaoui toe.

Intussen heeft Amnesty International vorig jaar een belangrijke uitbreiding van zijn zelfverklaarde 'opdracht' goedgekeurd. In plaats van de traditionele focus op burgerlijke en politieke rechten is er een uitbreiding gekomen met economische, sociale en culturele rechten. (Lees ook interview met Eva Brems, februari nummer van dit jaar). Het is een niet te onderschatten koerswijziging. Ik vroeg me af hoe dat hier in Marokko werd opgepakt. En blijkbaar was de uitbreiding voor de Marokkaanse achterban makkelijker te verteren dan in Vlaanderen. Abdellaoui:"ook wij zijn begonnen met de nieuwe opdracht rond ESC-rechten. Economische, sociale en culturele rechten, dat raakt de alledaagse leefwereld van de mensen." En vermits vele van deze rechten allerminst verworven zijn in het Marokkaanse hinterland, zagen de leden makkelijk het belang in van deze uitbreiding.

Zo veel activiteiten, dat kost geld. Wat met fondsenwerving? En hoe maakt de Marokkaanse Amnesty sectie zich bekend binnen de grenzen?
"Het belangrijkste moment waarop we elk jaar naar buiten komen is het Internationaal boekensalon in Casablanca. Daar komen 400.000 bezoekers op af. Er is ook een sterke aanwezigheid van de Marokkaanse pers," zegt Abdellaoui. Wat zijn werkmiddelen aangaat, is de sectie zoals de meeste secties in het zuiden grotendeels afhankelijk van Londen. Vanzelfsprekend aanvaard Amnesty, net als bij ons, geen enkele vorm van subsidie. En met de lidgelden springen ze ook niet ver: 100 dirham (ongeveer 10 €) voor volwassenen per jaar en 50 dirham voor jongeren. Schenkingen, dat is héél beperkt. Het is immers makkelijker om mensen te overtuigen geld te geven voor een lokale moskee dan voor een abstract onderwerp zoals mensenrechtenschendingen in verre landen. Een mogelijkheid waar we al langer op hopen is het verkrijgen van het 'statut utilité public,' een statuut dat toelaat om grote fondsenwervende activiteiten te organiseren zoals galabals e.d. Je kan dan ook fiscale attesten afleveren aan donatoren," zegt Abdellaoui. “De vorige eerste minister had enkele jaren geleden nochtans het statuut toegezegd aan Amnesty. Zo'n statuut moet gebetonneerd worden in een decreet. Maar ondertussen blijft het dossier om een onduidelijke reden geblokkeerd op het niveau van het secretariaat van de regering. Iemand die de Amnesty-werking niet echt genegen is? Wie zal het zeggen?”

Amnesty Vlaanderen op de helling - Marc Hooghe: "Laat duizend bloemen bloeien"

(10/12/1997)
We leven in een veranderlijke wereld. Op internationaal vlak is Amnesty de jeugdpuistjes ruim ontgroeit, haar geloof-waardigheid staat buiten kijf. Volgen wij in Vlaanderen? Marc Hooghe, doktor in de politieke wetenschappen en auteur van het boek "Met vlag en spandoek", waarschuwt ons voor verstarring.

Het recentste boek van Marc Hooghe, "Het witte ongenoegen" belicht de witte comités die sinds de Mars van oktober '96 het licht hebben gezien. Hierin heeft hij het onder meer over 'de mythe van het machtige individu'. Mensen zien het niet meer zitten om zich in organisaties te verenigen. Ze geloven halsstarrig in de individuele kracht van de burger. Hoe zit dat? "Alles is te koop tegenwoordig, de dienstenmaatschappij biedt zijn consumenten op maat gesneden producten en de enorme keuze geeft de moderne mens het valse gevoel dat hij perfect autonome keuzes kan maken."
Mensen zijn blijkbaar ook heel wantrouwig geworden tegenover organisaties. "Ja, er zijn nu eenmaal onaangename aspecten aan het verenigingsleven. Vroeger hadden we die verenigingen nodig, als we iets wilden bereiken of iets leuks wilden doen. Nu gaan we gewoon squashen in de fitness en we betalen er voor. De dienstenrevolutie werkt daarop, we kopen gewoon alles wat we nodig hebben en we moeten geen compromissen meer sluiten. De tijd van de standaardrecepten, dat werkt niet meer. En langdurig lidmaatschap, daar hebben veel mensen de trouw niet meer voor. Opflakkerend engagement, zich inzetten voor korte en afgelijnde periodes, dat wel."

"Dat mensen zich tegenwoordig helemmaal niet meer willen inzetten, dat geloof ik niet. Maar het totaal onbaatzuchtige engagement dat wordt zeldzaam. Er wordt duidelijk de vraag gesteld: is het wel efficiënt wat ik doe." Wat geen slechte redenering is, en zeker geen reden om geïnteresseerden af te schepen. Zitten de media er ook niet voor iets tussen? "Televisie wil complexe zaken altijd gesimplifieerd en als een hapklare brok brengen. Ik ben gestopt als journalist bij de openbare omroep omdat het werk bij de BRTN niet bij mijn temperament paste. Te dwaze onderwerpen. Geen ruimte voor uitdieping." Maar als Amnesty zijn we voor een deel afhankelijk van die media voor onze naambekendheid, uitbrengen van nieuwe rapporten enzovoort. "Precies, probeer dan ook met dat gegeven op een creatieve manier om te gaan en het medium op een betere manier te bespelen. Aan het feit zelf kan je niets veranderen, maar de evolutie negeren werkt tegendraads."

Binnen Amnesty klagen verscheidene lokale groepen dat ze geen nieuwe leden meer aantrekken. Wat doe je eraan? "Nu ga je er van uit dat Lokale Groep X eeuwig moet blijven bestaan en voortdurend nieuwe leden aantrekken. Maar dat werkt niet want de mensen kennen elkaar te goed, het wordt een sociaal geheel van meestal dezelfde leeftijdscategorie waar je als jonge twintiger niet zo snel bijkomt. Anderszins zullen nieuwelingen het snel opgeven. De LG's hebben gewoon een bepaalde levensduur en kunnen weer opnieuw verdwijnen. Maar je kan mensen ook aanmoedigen in een bepaalde regio om nieuwe groepen te stichten. Uiteindelijk zal elke groep dat een beetje zelf bepalen. Wees pluralistisch, laat duizend bloemen bloeien, laat ze zelf hun eigen accenten leggen."

Heeft de meerderheid van de bevolking werkelijk zo weinig aandacht voor het algemeen belang? "Daar denk ik dat het standpunt dat leeft een beetje ambigue is, men heeft aandacht voor het algemeen belang zolang het niet indruist tegen het particulier belang. Dat kan je mensen ook niet kwalijk nemen. De overheid speelt daar ook een rol, het gaat niet op te denken; we laten alles maar op zijn beloop en dan komt het algemeen belang wel zelf naar boven. Nee, het algemeen belang moet ook gedefinieerd worden in het kader van de actuele maatschappelijke context. En dan heb ik het niet zo zeer over materiële ondersteuning. Veel belangrijker is dat de overheid een klimaat schept van 'luisterbereidheid'. Als mensen ervaren dat er te overleggen valt met openbare instanties dan leren ze wel dat ze, door zich te verenigen, hanteerbare adviezen naar voor kunnen schuiven die wel degelijk een verschil kunnen maken. En, belangrijk, ze merken dat er iets gebeurt door de dingen samen aan te pakken. Het aanvankelijk gevoel van machteloosheid moet je kunnen laten omslaan in een "ja, we kunnen iets doen". En daar is het belangrijk dat de overheid die boodschap geeft."

Besluit? "Niet iedereen moet hetzelfde standaardpakket hebben. Beschouw ieders engagement als een zegen en zet het in daar waar het zich het beste thuis voelt." Ieder zijn ding is dus de boodschap. Wil je een bestaande groep vervoegen, fijn! Wil je het initiatief nemen om met enkele vrienden een nieuwe groep op te richten met andere accenten? Prima. Of ben je eerder het eigenzinnige type dat zich vanuit een persoonlijke interesse wil inzetten - Graag! "Alle hulp is welkom. Laat de bestaande structuur aan de randen wat afbrokkelen, er kan ruimte gecreëerd worden naar buiten toe."
Nog steeds voelen enkelen zich geroepen om mee te doen aan de democratische besluitvorming maar worden niet gehoord. "In plaats van een moeilijk bereisbaar en gesloten labyrint kan Amnesty als beweging de kern worden van een ganse archipel aan grote en kleine eilandjes. Een archipel waar warme golfstromen voortdurend positieve impulsen genereren en creatieve kruisbestuiving aan de orde van de dag is. Soepelheid is van levensbelang voor elke organisatie vandaag."